Inleiding

In 2010 ben ik in het bezit gekomen van brieven (veldpost) die mijn vader aan zijn boezemvriend stuurde. Deze brieven zijn summier en gecensureerd (woorden zwartgemaakt of uitgeknipt) en bevatten voornamelijk algemeenheden. Toch heb ik er de nodige informatie uit kunnen halen en ook de sfeer kunnen voelen. De eerste stuurde hij op 15 augustus vanuit Sennheim (Ober-Elzas) waar hij zijn eerste training kreeg en de laatste stuurde hij op 6 februari 1945 uit Duitsland zonder een specifieke verblijfplaats aan te geven. Aan de hand van deze brieven, aangevuld met informatie uit de documenten die ik heb opgevraagd bij het Archief van de Bijzondere Rechtspleging, kon ik globaal de tocht reconstrueren die hij had gemaakt. Vanuit het gevoel dat ik dichterbij mijn vader zou kunnen komen en zo meer van hem zou kunnen begrijpen en ik van reizen houd, groeide het plan de plaatsen en oorlogsgebieden te bezoeken die voor hem het meest ingrijpend waren.

Ik ben begonnen bij den Haag, bij het gebouw waar hij zich voor het vrijwilligerslegioen aanmeldde. Mijn beschrijving van mijn bezoek aan deze plekken, vul ik aan met archiefonderzoek en literatuuronderzoek. Ik heb inmiddels ontdekt dat het doen van onderzoek in buitenlandse archieven heel moeilijk is. Vooral ook omdat je niet altijd weet waar naar je nu precies op zoek bent. Je moet wel een concrete vraag hebben. Alleen een sfeer kun je niet onderzoeken. Maar met uitwisseling van informatie via de email, ben ik wel enigszins verder gekomen. Maar het blijft spoorzoeken en de sporen zijn na zoveel jaren heel vaak uitgewist.

Ik heb ook plekken bezocht die te maken hebben met mijn herinneringen  over de verhalen van mijn vader, die hij met grote tussenpozen en op verschillende tijdstippen vertelde en hoe ik die heb onthouden. Ik herinner me verhalen van toen ik kind was en ik herinner me antwoorden op concrete vragen die ik aan hem stelde toen ik student geschiedenis was. Soms kregen mijn herinneringen een andere lading door informatie die ik op een veel later tijdstip kreeg. Zo bezocht ik op 8 januari 2010 Nationaal Monument Kamp Vught voor de tentoonstelling “The Holocaust by Bullets. The Mass Shooting of Jews in Ukraine 1941-1944”. De tentoonstelling ging in op details van de Holocaust die ik nog niet kende en die me hevig schokten. In de begeleidende publicatie “De onbekende massagraven van Oekraïne” (2009), wees Karel Berkhoff op de Nederlanders die hiervan getuige waren geweest of er zelfs aan mee hadden gedaan.

In mei 2017 reisde ik naar Tsechië dat in 1939 als protectoraat Bohemen en Moravië door Duitsland werd ingelijfd. Vader verbleef daar in 1943 drie maanden. In september 2017 reisde ik naar Narva, waar het meest dramatische verlies werd geleden en de terugtocht werd ingezet.

Onderstaande kaart is een poging om Vaders tocht te reconstrueren. Door het maken van deze kaart kreeg  ik een besef van de gigantische afstanden die hij in drie jaar af heeft gelegd.