Grebbeberg

Duitse aanval op de Grebbeberg

Uit overlevering weet ik niets over vaders ervaringen als dienstplichtig soldaat in mei 1940. Ik heb hem er niet naar gevraagd en uit eigen beweging heeft hij er niet over verteld. Ik ken alleen de herinnering van mijn moeder. De laatste jaren voor haar dood begon ze een enkele keer een nieuw verhaal te vertellen over het begin van de oorlog, zoals over de opdracht die vader toen had gekregen. Hij moest een stel paarden van de ene plek naar een andere plek vervoeren, langs de openbare weg. Dat was een heel enerverende tocht geweest, omdat de beesten regelmatig op hol dreigden te slaan.

Waar hij precies bij de Grebbeberg heeft gevochten heb ik weten te achterhalen. Hij stuurde briefkaarten naar zijn vriend Arie Boer met als afzender 46e R.I. Staf Bataljon III. R.I. is de afkorting voor Regiment Infanterie. Verreweg de meeste dienstplichtige soldaten kwamen op voor hun nummer, zoals dat werd genoemd, zoals ook mijn vader die bij de lichting van 1924 tot 1939 hoorde.

Voordat ik me buig over de militaire  vragen, moet ik eerst mijn beeld van het begin van de oorlog  opfrissen. Ik start mijn literatuuronderzoek bij het boek De oorlog   van Ad van Liempt .

De oorlog : gebaseerd op de gelijknamige televisieserie van de NPS / Ad van Liempt ; met medew. van Hans Blom. – Amsterdam : Balans, 2009. – 501 p
Ad van Liempt, met medewerking van Hans Blom. De oorlog. Amsterdam, 2009

De historische feiten: op 28 augustus 1939 nam de regering het besluit voor algehele mobilisatie. De volgende dag moest iedereen die was opgeroepen, zich melden. De wereldoorlog brak uit op 1 september 1939,  maar de aanval op Nederland bleef uit en de soldaten moesten wachten tot 10 mei 1940.

Op 10 mei begon het Duitse offensief vanuit het oosten en stootte al snel door richting de Vesting Holland, het gebied van de grote steden in het westen. Bij de Grebbeberg ondervonden ze echter hevige weerstand. Er werd drie dagen zwaar gevochten en het duurde de Duitse leiding in Berlijn veel te lang.  Hoewel de onderhandelingen voor capitulatie al in volle gang waren eiste de Luftwaffe onder de leiding van opperbevelhebber Göring een grootscheeps bombardement op Rotterdam om zo capitulatie af te dwingen en daarmee de weg naar Frankrijk te openen. Commandant Rudolf Schmidt gaf via een intern radiobericht het bevel het bombardement uit te stellen en hij stuurde als waarschuwing rode lichtkogels het luchtruim in. De vliegtuigen die uit het oosten kwamen zagen de lichtkogels niet en voerden hun opdracht uit.

Amersfoort, H. en P.H. Kamphuis (red), Mei 1940. De strijd op Nederlands grondgebied. ’s Gravenhage, 1990

Ze lieten 1300 bommen vallen op de Rotterdamse binnenstad.  De Nederlanders staakten de strijd in Rotterdam en daarmee viel het zuidfront van de Vesting Holland definitief en werd de capitulatie van Nederland als geheel ook onafwendbaar. Op 15 mei werd de capitulatieovereenkomst ondertekend door generaal van Küchler (Duitsland) en generaal Henri Winkelman (Nederland) in aanwezigheid van hun medewerkers. De bezetting was een feit.

Van Liempt heeft me op het spoor gebracht van de gezaghebbende studie  Mei 1940 : de strijd op Nederlands grondgebied. Onder redactie van militair historicus Herman van Amersfoort en  Piet Kamphuis (directeur Nederlands Instituut voor Militaire Historie).

oefening op moeilijk begaanbare terreinen 1939
oefening op moeilijk begaanbare terreinen 1939

Vaders eigen ervaringen, waar hij weliswaar heel summier over schreef,  heb ik kunnen reconstrueren aan de hand van zijn brieven (nog uitwerken).  Voor een militair getuigenverslag voor de Slag om de Grebbeberg en de Betuwestelling klik hier 

Oorlog-in-je-achtertuin / Jan Blokker jr. 2010.
Blokker, Jan jr. en Jan Blokker sr. Oorlog in je achtertuin. Verhalen van de Grebbelinie. Zwolle 2010

In Oorlog in je achtertuin. Verhalen van de Grebbelinie staan de herinneringen van ooggetuigen centraal, waardoor je beter kunt invoelen hoe de oorlog vanaf 10 mei  het dagelijkse leven van de mensen, die in het  oorlogsgebied woonden,  totaal op zijn kop zette.  In het boek worden de persoonlijke verhalen vooraf gegaan door een tekening van de algemene historische achtergrond van Nederland in het interbellum. Men deelde een afkeer van oorlog en bewapening en dat gold niet alleen voor de partijen links van het politieke spectrum. Daarnaast was Nederland een verzuild land, waarbij iedereen zich terugtrok in eigen kring met eigen specifieke levensovertuiging.  Nederland stond een neutraliteitspolitiek voor.  Internationaal werd de totalitaire dreiging, nadat Hitler op 30 januari 1933 de dictatuur van het Derde rijk vestigde, steeds groter.  Toen de NSB in 1935 bij de Statenverkiezing bijna 8% van de stemmen haalde, was dat een aardverschuiving in het verzuilde Nederland. Na 1936, toen Hitler het Rijnland remilitariseerde, ging Nederland in navolging van de Engelsen en Fransen, zich in grotere schaal bewapenen en werden de defensiebudgetten verhoogd.  Na afkondiging van de mobilisatie werden 300.000 soldaten gemobiliseerd. Vijftigduizend militairen kwamen terecht in de Gelderse vallei. Ze werden ingekwartierd in de stadjes, dorpen en de buurtschappen. Als er een aanval uit het oosten zou komen, moesten ze de waterlinie, de meest oostelijke toegangspoort naar Holland verdedigen.

Oorlog in je achtertuin-Jan Blokker jr., 2010
Uit: Jan Blokker jr. en Jan Blokker sr. Oorlog in je achtertuin : verhalen van de Grebbelinie. Zwolle 2010